Arada Bir / Metavörs

Sanayi devrimi televizyonu yarattı. Televizyon yaşamımızı çok etkiledi ve onu her alanda kullandık. Televizyondan yararlandık. Fakat yirminci yüzyılın son çeyreğinde, yani bundan aşağı yukarı otuz yıl kadar önce bir başka devrim; “fiber devrim” (dijital devrim) devreye girdi. Fiber devrim de “interneti” yarattı. İnternet tarihsel gelişimi öyle hızlandırdı ki, artık yeni teknolojiler yeni bir dünya kuruyor.
Sözü fazla uzatmayalım… internetin ne olduğunu, yaşamımızı nasıl etkilediğini hepimiz biliyoruz. Fakat tarih yerinde saymıyor! Şimdi de internet dünyasında yeni bir teknoloji doğuyor. Bu teknolojiye “metaverse (metavörs)” diyorlar. Metavörs nedir? Ne olacak? Dünyamızı, yaşamımızı nasıl etkileyecek? Bu soruları yanıtlamaya çalışacağız.
Meta Eski Yunan’da “öte”… “verse” de (İngilizcede üniverse) “evren” demektir. Kısacası metavörs; “evren ötesi” anlamına gelir. Evren ötesi ama nasıl bir evren ötesi? Düşünce mi, inanç mı… yoksa şu son Amerikan/İngiliz filmlerinin ipe sapa gelmez masalları mı? Metavörs bunların hiç birisi değil. Metavörs internet tekniğinin “geleceği”dir. Ya da bu teknolojiye “geleceğin interneti” de diyebiliriz.
Peki… geleceğin interneti nasıl biçimlenecek? Metavörs teknolojisi henüz yeni doğdu. Hızlı gelişiyor ama tamamlanmadı. Bugünlerde insanlar gözlerine kocaman gözlükler takıyor ve gerçek hayatta yapmak isteyip de yapamadıklarını, ulaşamadıkları hayalleri “sanal” dünyada gerçekmiş gibi yaşıyor ve tatmin oluyorlar. Metavörste önce sizi temsil edecek bir “avatar” seçiyorsunuz. Örneğin avatara: “Bu gece saat dokuzda, Paris’te şu adreste… şu salonda, şu şarkıcının konseri var. Oraya git ve benim adıma konseri izle.” diye komut veriyorsunuz. Avatarınız o saatte, Paris’teki o salona gidiyor, konseri izliyor ve siz de gözlükte, sanki kendiniz o salondaymış gibi konseri seyrediyorsunuz. Sonuçta sevdiğiniz o sanatçıyı gerçekten seyretmiş gibi zevk alıyor, duygularınızı tatmin ediyorsunuz. Yani metavörs teknolojisi gerçek hayatta asla ulaşamayacağınız hayallerinizi, özlemlerinizi yaşamışsınız gibi size sunuyor. Gerçek hayatta neyi kurguladıysanız sanal alemde ona ulaşıyorsunuz. Başka bir örnek verelim… diyelim ki, yılın maçını, Barcelona ile Mancester City maçını televizyonda izleyemediniz. Ne zaman olursa olsun aynı maça avatarınızı gönderiyor ve tribünde maçı canlı izlermiş gibi keyif alıyorsunuz. Böyle bir şey olabilir mi? Te levizyon yok, maçı veren TV Kanalı yok. Face Book yok, Youtube, Google, Twitter vb. gibi merkezler denetiminde yayın sistemi yok. Abone olmak, para vermek yok. Yani kendi internetinizi kendiniz yaratıyorsunuz. İstediğiniz şeyleri istediğiniz zaman, istediğiniz biçimde yaşıyorsunuz. Bütün bunlara bir kulaklık ve bir gözlükten oluşan ekipmanla ulaşıyorsunuz. İşte… böyle bir dünyaya evriliyoruz.
Metavörs teknolojisi henüz emekleme döneminde. Şimdilik gençler, oyun oynuyorlar. Kripto borsaları ta kip ediyor, sanal dünyada arsa alım-satımı yapıyorlar. Örneğin, İstanbul Boğazının iki yakası şimdiden satın alınmış, kapatılmış. Gelecekte bu sanal tapulardan para kazanılacakmış. Metavörs teknolojisi geliştikçe daha neler göreceğiz bilmiyoruz.
Bundan 40 yıl önce Jeanne Boudliar “Similasyon Çağı” diye bir teori geliştirdi. Similasyon demek, “sanal gerçeklik” demektir. Günümüzde bu tartışma sürüyor. Artık imgelerin egemen olduğu, gerçeğin unutulduğu, yitirildiği bir dünyaya mı gidiyoruz? Belli değil. Öte yandan yapay zeka ne gibi gelişmelere sahne olacak? Bilindiği gibi yapay zeka “makine zekası”dır. Ama yapay zekayı insan yaratıyor. “İnsan zekası” yaratıyor. Diyorlar ki: “Makine zekası zamanla insan zekasını sollayacak.” Dijital çağa yeni adım atacağız. Yarın ne olacak, nasıl bir dünya kurulacak? Kimse bilmiyor. Kapitalizm aşıldı ama, nasıl bir yönetim modeline geçilecek? Komplo teoris yenleri: “Dünyanın sonu geldi” diyor. Doğru mu? Elbette değil ama, geleceği doğru okuyan da yok. Metavörsle birlikte yeni bir tartışma başladı. Bilim çevreleri “yakında makine zekasıyla insan zekasının tekleşeceğini” iddia ediyor. Felsefede buna “teklilik” diyorlar. Biz göremeyiz ama, 21.inci yüzyıl gerçekten de bilinmezler yüzyılı olacak. Dünyaya erken mi geldik acaba?